آيه آمد كه شهدا را مرده مپنداريد و ايشان را مانند ساير مردگان كه بدون شهادت فوت شده باشند ، ندانيد ، بلكه ايشان زندگانند . علّامه شعرانى : از جهت حيات و بقاى روح پس از مرگ فرقى ميان شهيد و غير او نيست ، چنان‌كه دربارهء آل فرعون فرمود : النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوًّا وَ عَشِيًّا وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ « 1 » و اثبات حيات براى شهدا نفى حيات از غير آن نمىكند ؛ چنانچه وَ لا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ غافِلًا عَمَّا يَعْمَلُ الظَّالِمُونَ « 2 » دلالت بر آن ندارد كه خداوند از اعمال عادلان غافل است . « 3 » مؤلف : اين آيه دليل آن است كه شهدا به اجسام و ارواح زنده‌اند و بر صفات كمال كه لايق ايشان بود ، حاصلند . علّامه شعرانى : قاضى بيضاوى گويد : اين آيت دلالت دارد كه انسان غير اين هيكل محسوس است ، بلكه جوهرى است به ذات خويش ادراك مىكند و به خراب بدن فانى نمىشود و ادراك و لذّت بردن و درد كشيدن او توقّف بر بدن ندارد . و مؤيّد اين است قوله تعالى في آل فرعون : النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوًّا وَ عَشِيًّا « 4 » ، الآية ، و روايت ابن عبّاس در مرغان سبز . « 5 » مؤلف : عبد اللّه عبّاس روايت كرد از رسول صلّى اللّه عليه و آله كه گفت در حقّ شهيدان احد : « جعل اللّه أرواحهم في أجواف طير خضر ترد أنهار الجنّة و تأكل من ثمارها و تسرح من الجنّة حيث شاءت و تأوى إلى قناديل من ذهب تحت العرش » ؛ گفت : خداى تعالى ارواح ايشان را در شكم‌هاى مرغانى سبز نهاد كه از جوىهاى بهشت آب مىخورند و از درختان بهشت ميوه مىخورند و در بهشت چنان‌كه خواهند ، مىگردند و مأوا و

--> ( 1 ) . غافر ( 40 ) آيهء 46 . ( 2 ) . ابراهيم ( 14 ) آيهء 42 . ( 3 ) . انوار التنزيل ، ج 1 ، ص 383 . ( 4 ) . غافر ( 40 ) آيهء 46 . ( 5 ) . روح الجنان ، ج 3 ، ص 242 .